28 Ocak 2020, 22:44 tarihinde eklendi

Türkiye'de Zeytin Yetiştiriciliği

Türkiye'de Zeytin Yetiştiriciliği

Zeytin, Ülkemiz ekonomisinde en başta geleni ilk 10 tarımsal ürün içerisinde yer almaktadır. Zeytinyağına ve salamuraya işlenebilmesi nedeniyle tarıma dayalı sanayi sektörünün ve ihracat sektörünün de önemli ürünlerindendir. Ülkemizde son yıllarda sertifikalı zeytin fidanı dikimini teşvik etmek amacıyla devlet tarafından destekleme yapılması ile zeytin ağacı varlığımızda ciddi bir artış sağlanmıştır. 

Son yıllarda zeytin ve zeytinyağının insan sağlığı ve beslenmesine olan yararlı etkileri daha iyi anlaşılmaktadır. Birçok araştırmada kalp sağlığı açısından en yararlı besinlerin başında zeytinyağı gelmektedir. Zeytinyağının içerisinde bulunan E vitamini vücudu kansere karşı koruyucu etkide bulunmaktadır. Ayrıca A, D, E, K vitaminleri ile kalsiyum, fosfor, potasyum, kükürt, magnezyum, az miktarda demir, bakır, manganez gibi mineraller kemik gelişimini sağlamaktadır. Ayrıca insan beslenmesinde vazgeçilmez bir besindir. 

Zeytinliklerden daha fazla ve kaliteli ürün elde etmek ve zeytin ağaçlarında görülen var ve yok yılları (Periyodisite) arasındaki ürün kaybını azaltabilmek için zeytinlik tesis aşamasından itibaren kültürel önlemlerin tekniğine uygun olarak yapılması gerekmektedir. 

Bir bölgede zeytin yetiştiriciliği yapılacak ise öncelikle iklim ve toprak koşullarının uygun olması gerekmektedir. 

İklim

 Zeytin ağacı -7 dereceye kadar direnç gösterebilir.  Bu sıcaklığın altına indiğinde genç zeytin ağaçları ve yaşlı zeytin ağaçlarının dalları soğuktan zarar görmektedir. Ağaçları soğuk zararından korumak için sonbaharda kısıtlı sulama yapılmalı, ağaçlara aşırı azotlu gübre verilmemelidir. Hasattan önce, sıcaklıkların 0 derecenin altına düştüğü yerlerde ya da Mart-Nisan aylarında don tehlikesi olan yerlerde zeytinlik tesis etmekten kaçınılmalıdır. Zeytin ağacı ürününü oluşturmak için kışın +7 derecenin altında soğuklamaya ihtiyaç duymaktadır. Ağaçların çiçeklenme ve tozlanma döneminde, sıcak ve kurutucu rüzgârlar ve aşırı yağmur, meyve tutumunu olumsuz etkilemektedir. Zeytin ağacının sulama koşulu ile dayanabildiği maksimum sıcaklık ise 40 derecedir. 

Toprak 

Zeytin ağacı tınlı, killi-tınlı, hafif kireçli, çakıllı ve besin maddelerince zengin toprak koşullarında yetişebilmektedir. Ağır killi topraklarda yetiştiricilikten kaçınılmalıdır. Genel olarak toprak pH sının 6-8 civarında olması istenmektedir. Toprak derinliği zeytin ağacının kök yapısının gelişmesine olanak sağlayacak şekilde en az 1,2 m olmalıdır. Taban suyu seviyesinin 1 m den daha yakın olduğu veya kışın zeytin köklerinin 3-4 haftadan fazla su altında kaldığı yerlerde drenaj yapıldıktan sonra zeytinlik tesis edilmelidir. 

Yağış ve Sulama

Zeytin ağacı vejetasyon döneminde yaklaşık 750- 800 mm lik yağışa ihtiyaç duymaktadır. Bu yağışın; 

  • %24’ü vejetasyon başlangıcı ve gelişme dönemi olan Mart-Nisan aylarında, 

  • %6’sı çiçeklenme dönemi olan Mayıs ayında, 

  • %50’si meyve büyüme dönemi olan Haziran-Temmuz periyodunda, 

  • %20’si ise meyvenin olgunlaşma dönemi olan Ağustos-Eylül aylarında, 

ağaç tarafından kullanılmaktadır. 

Zeytin ağaçlarında yüksek kaliteli üretim ve iyi dengelenmiş büyüme için gerekli suyu bu dönemlerde yeterli miktarda toprakta bulmalıdır. Yağışlarla karşılanamayan suyun sulama suyu şeklinde ağaçlara verilmesi gerekmektedir. Yağışa bağlı olan bahçelerde ise yağmur suyundan ağaçların faydalanması için gereken önlemler alınmalıdır. Toprak yüzeyinden suyun akıp gitmesini önleyecek uygun düzenlemeler yapılmalıdır. Meyilli arazilerde yapılacak teraslama sistemiyle yağmur suyunun akıp gitmesinin önüne geçilebilir. Yağış periyodunun sonuna kadar toprakta doğal vejetasyonun korunması, ağaçlarda toprağa yağmurun işlemesi için uygun budama sisteminin sağlanması gereklidir. 

Zeytin Fidanlarının Dikimi 

Toprağın Hazırlanması

Toprak dikimden önceki sonbaharda derince işlenmelidir. Toprağın drenajı ve tesviye işlemleri yapılmalıdır. Meyilli alanlarda kurulacak zeytinliklerde teraslama işlemi gereklidir. Zeytin fidanının dikileceği çukur, fidanın ilk yıllarında köklerini rahatlıkla geliştirebilmesi açısındançok önemlidir. Bu yüzden açılacak geniş çukur, köklerin bulunduğu toprağın yumuşak olması ve köklerin de bu yumuşak bölgede daha çok kolay saçaklanması demek olacaktır. 

Fidan Dikimi Zamanı

Zeytin fidanlarının dikime en uygun zamanı Ekim-Mart ayları arasıdır. Ağaçların uyuma döneminde dikilmesi yani sonbaharın son ayları ve kış ayları, fidanların uyanma zamanı gelmeden önce toprağa adapte olması açısından önemlidir. Yani fidan bahar gelmeden önce dikilmeli ki, toprağına uyum sağlasın, uyanma zamanı geldiğinde hızlıca büyümeye başlasın.

Dikim mesafeleri ve üretim sistemleri 

Günümüzde zeytin ağaçlarından daha fazla ürün almak amacıyla gerekli kültürel uygulamalar (damla sulama, budama, gübreleme, mücadele vb.) yapıldığı takdirde daha sık mesafelerde dikim yapılabilmektedir. Son yıllarda bazı ülkelerde uygulanan yüksek yoğunluklu ve süper yüksek yoğunluklu sistemler ülkemizde de bazı üreticiler tarafından uygulanmaktadır. Ancak bu sistemlerde kullanılan çeşitlerin ithal çeşitler olması ve ülkemiz koşullarında adaptasyon denemelerinin yapılmaması nedeniyle bu sistemler önerilmemektedir. 

Zeytin yetiştiriciliğinde potansiyel hastalık ve zararlıların doğal yöntemlerle kontrolü için taç içine daha fazla miktarda ışık ve hava girmesini sağlamak amaçlanmaktadır. Bu nedenle ağaçlar arasındaki mesafelerin geniş tutulması gerekmektedir. Ülkemizde ticari olarak üretimi yapılan zeytin çeşitlerinin tesisinde

  • Büyük taç yapısına sahip olan çeşitlerde (Domat, Uslu, Tavşan yüreği, Eşek zeytini) dikim mesafeleri 6x8m.- 7x7m. önerilmekte,
  • Küçük taç yapısına sahip olan çeşitlerde Gemlik (Trilye) 5x5m.-4x6m.
  • Orta büyüklükteki taç yapısına sahip olan çeşitlerde ise (Ayvalık (Edremit), Memecik, Erkence, Manzanilla, Kilis yağlık, Nizip yağlık) 5x7m-6x6m. mesafelerde dikilmesi tavsiye edilmektedir. 

Gübreleme 

Bahçe tesis edilecek arazilerden öncelikle toprak örneğinin alınması gereklidir. Analiz sonuçlarına göre dikim çukuruna verilecek gübre miktarları belirlenir. Fidan dikimi ile birlikte dikim çukurlarına verilen gübrelere temel gübreler, bu işleme ise temel gübreleme adı verilmektedir. Temel Gübre, fidan çukuruna katılacak toprakla karıştırılabileceği gibi, direk çukurun tabanına dökülerek de uygulanabilir. Yalnız burada dikkat edilmesi gereken çok önemli bir husus var. Fidanın kökleri, gübreyle direk temas etmemeli, gübrenin üzeri toprakla kapatılmalıdır. İleriki zamanlarda verilecek gübre miktarları ise ağacın yaşına ve toprağın ihtiyacına göre farklılık gösterir. Bu yüzden yaprak ve toprak analiz sonuçlarına göre gübreleme yapmak gerekmektedir. 

Budama 

Zeytinin budaması, genellikle hasattan sonra başlar. Soğuk ve don zararının söz konusu olmadığı ılıman bölgelerde Aralık ayından itibaren budama yapılabilir. İklimin soğuk olduğu bölgelerde soğuk geçtikten sonra Mart- Nisan aylarında yapılabilir. Yeni dikilen zeytin fidanlarında ilk iki yıl boyunca budama yapılmamalıdır. İki yıl geçtikten sonra bir şekil budaması yapılmalıdır. Zeytin ağaçlarında gençlik döneminde hafif budamalar tercih edilmeli, esas budamalar mahsul döneminde yapılmalıdır. Zeytin ağaçlarında görülen periyodisite (2 yılda bir ürün verme) eğilimini azaltmak için ağaçlar verimli yılına girerken ağacın yükünü azaltmak amacıyla kuvvetli budanması önerilmektedir. Bu amaçla mahsul budamalarının her iki yılda bir, ürün yılına girerken yapılması gerekmektedir. 

Zeytin ağaçlarında periyodisiteyi engellemek veya azaltmak için, budama, gübreleme ve sulama takvimine uymak gereklidir. Takvime uyulduğu takdirde, her yıl aynı kalite ve oranda zeytin almak mümkündür. Ağaçların erken hasat edilmesi ve hasatta sırık kullanılmaması da periyodisitenin şiddetini düşürmektedir.

Hasat

Zeytin, sofralık ya da yağlık olarak değerlendirilir. Sofralık zeytinler yeşil ya da siyah olgunluk döneminde hasat edilir. Yağlık zeytinler ağaçta yeşil meyve kalmadığında meyvede yağ oranı maksimuma çıktığı zaman hasat edilir. Yağlık zeytinlerin hasadı genellikle Kasım-Aralık aylarında yapılır. Ülkemizde zeytin ağaçlarının hasadı büyük ölçüde tarakla yapılmaktadır. Hasat sırasında yıllık sürgünlere na kadar az zarar verilirse, periyodisite o kadar azalır. Bu nedenle zeytin ağaçlarında aşırı yaprak dökümüne neden olmayacak hasat ekipmanları kullanılmalıdır. Sofralık zeytinlerde en iyi toplama şekli zeytinlerin elle sıyrılması şeklindedir.

BİR CEVAP YAZ

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Doldurulması zorunlu alanlar işaretlendi *