07 Nisan 2020, 16:07 tarihinde eklendi

Kırmızı Köklü Tilki Kuyruğu

Kırmızı Köklü Tilki Kuyruğu

Alem :Plantae

Şube :Charophyta

Sınıf :Equisetopsida

Alt Sınıf :Magnoliidae

Takım :Caryophyllales

Aile :Amaranthaceae

Cins : Amaranthus retroflexus

Tanımı

Kırmızı Köklü Tilki Kuyruğu tek yıllık, otsu, tohumla üreyen ve yayılan bir bitkidir. Bitki dik ve dallı görünümde olup bitki sap rengi açık yeşil ya da  kırmızının tonlarındadır. Çiçekleri kümeler halinde sık bir salkım oluşturur ve tilki kuyruğunu andırır.  Bitki genellikle 60 - 90 cm arasında boylanır, ancak uygun koşullarda 1,8 m’ye boya ulaşabilir. Gövde dik ve kırmızımsı yeşil renklidir. Gövdenin alt kısımları kalın ve nispeten pürüzsüz; üst bölümleri yoğun bir şekilde tüylüdür.

Yapraklar mat ve koyu yeşil renkte, alternatif, belirgin damarlı ve seyrek tüylüdür. Yaprak alt yüzeyinde mızrak şeklinde uca doğru daralan belirgin beyaz damarları vardır. Yaprak kenarları boyunca tüyler görülebilir. Yaprak ayası ovalimsi şekilli olup uca doğru daralır. Yaprak ile yaklaşık aynı uzunlukta olan yaprak sapı yeşil, kırmızımsı yeşil veya kırmızı renkli olabilir. Kotiledon yapraklar ince uzun ve yaklaşık 1,2 cm boydadır.

Bir bitki %95 oranında çimlenme potansiyeline sahip 1000 - 5000 tohum oluşturabilir. Tohumlar 10-40 yıl toprakta çimlenmeden kalabilir. Yuvarlak ve yassı şekilli olan tohumlar başlangıçta kırmızımsı renkte olup olgunlaştıklarında parlak siyah renge dönerler. Kırmızı Köklü Tilki Kuyruğu tohumları sonbaharda dormant haldedir. Canlı ve dormant tohum yüzdesi derinliğe ve mikroklimaya bağlı olarak değişir. Tohumun çimlenme kabiliyeti sıcaklık, toprak tipi ve gün uzunluğuna bağlıdır. Yeterli nem olduğunda tohumlar yaz boyunca çimlenebilmektedir. Optimum çimlenme sıcaklığı 30-40 °C 'dir. Dolayısıyla yüksek sıcaklık gereksinimi nispeten serin olan yaz sonu ve sonbahar döneminde tohumların çimlenmesini engeller. Tohumların avuç içinde birbirlerine sürtünmesi dormansinin kırılması için yeterlidir.

Güney Amerika kökenli bitki Doğu Kuzey Amerika, Kuzey Afrika, Avrupa, Orta Doğu ve Uzak Doğu’nun yanı sıra kuzey ve güney yarımkürenin ılıman bölgelerine yayılmıştır.  Kırmızı Köklü Tilki Kuyruğu Türkiye’nin hemen hemen her bölgesinde dağılım göstermektedir. Kırmızı Köklü Tilki Kuyruğu yol kenarları, boş ve döküntü atık alanlarında, tarla bitkileri, sebze ve bahçelerde dahil olmak üzere tüm tarım alanlarında görülmektedir. Kırmızı Köklü Tilki Kuyruğu her toprak tipinde büyüyebilir. Aynı zamanda her türlü pH şartlarında yetişebilir ancak özellikle yüksek potasyum ve fosfor içeren topraklarda daha iyi gelişir. 

Dünya genelinde yabancı ot olarak önemli sorunlara neden olan bitki Türkiye’de de tarım alanlarında sorun oluşturan önemli yabancı otlar arasında yer almaktadır. Hatta Kırmızı Köklü Tilki Kuyruğu bazı kültür bitkilerinde en önemli yabancı ot konumundadır. Bitki mera alanlarında da sorunlara neden olmaktadır. Merada istilacılar grubunda yer alan bitki sığırlarda zehirlenmelere yol açabilir.

YAYILMA ŞEKLİ

Yassı ve yuvarlak olan tohumlar hayvanlarla, rüzgarla, alet-ekipmanlarla, kuşlarla ya da ekim sırasında tohumla bulaşık olarak uzak mesafelere taşınabilmektedir. Her bir Kırmızı Köklü Tilki Kuyruğu bitkisinin uygun şartlarda on binlerce tohum oluşturabilme yeteneği, taşındığı bölgede yüksek adaptasyon ve rekabet gücü sayesinde bu bitki çok geniş alanlarda yayılım göstermiştir. Orijininin Güney Amerika olması ve bugün tüm dünyada yaygın olması buna en güzel örnektir.

Zararları ve Kontrolü

Oluşturduğu Zararlar: Kırmızı Köklü Tilki Kuyruğu, yüksek tohum oluşturma yeteneği, oluşan tohumların canlılık oranının yüksekliği (%95), toprakta 10-40 yıl arasında çimlenmeden dormant halde kalabilme özelliği,  her türlü toprak pH aralığında yetişebilme kabiliyeti, rekabet gücünün yüksek olması ve yoğun herbisit kullanımıyla beraber oluşmaya başlayan dayanıklılık sorunu nedeniyle  tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de tarımsal açıdan önemli riskleri taşımaktadır. Diğer yandan bitkisel üretimde oluşturduğu sorunlar yanında bitki çiçeklenme döneminde bünyesinde barındırdığı yüksek nitrat nedeniyle çiftlik hayvanları için toksik olup önemli problemlere neden olabilmektedir.

Kimyasal Mücadele: 100 litre suya 1 lt. veya 16 litrelik sırt tulumbasına 150 ml. herbisit (ot ilacı) karıştırılarak uygulama yapılır.

Kontrolü: Kültürel ve kimyasal mücadele yöntemlerinin her ikisi de bu bitkinin kontrolünde etkilidir. Bitkinin tamamen istilası durumunda kontrolü çok zordur. Kırmızı Köklü Tilki Kuyruğu bitkisi kesme, ezme vb sonucu oluşan fiziksel zararlanmalara hızlı bir şekilde çiçek kümeleri üreterek tepki verir. Kırmızı köklü  tilki kuyruğu oldukça rekabetçi  bir bitki olup suyu  verimli kullanarak hızla  büyür. Bu nedenle erken dönemde kontrolleri kültür bitkilerinde oluşacak kayıpların engellenmesi için önemlidir. Kırmızı köklü tilki kuyruğu geniş yapraklı yabancı otlar için kullanılan çıkış öncesi herbisitlerle kontrol edilebilir. Çıkış sonrası uygulamalarda ise kültür bitkisine göre değişkenlik gösteren 2,4-D, dicamba, mecoprop,   bromoxynil  gibi herbisitler Kırmızı Köklü Tilki Kuyruğu üzerinde etkili olmaktadır. 

Amaranthus cinsine mensup yabancı otlar, 1980’lere kadar pratik olarak kimyasal yolla kontrol edilebilirken, aşırı herbisit kullanımının bir sonucu olarak dayanıklılık (en az 10 Avrupa ülkesinde Triazine dayanıklı Amaranthus popülasyonlarının ortaya çıkmıştır) probleminin ortaya çıkması, herbisitlerin çevreye verdikleri zararlar ve mekanik mücadelenin yetersiz kalması vb nedenler bu yabancı otlarla yeni mücadele yöntemlerinin devreye sokulmasını gerekli kılmıştır. Bu tür yabancı otlara karşı biyolojik mücadele dünyada giderek önem kazanmasına rağmen ülkemizde bu yönde yapılan çalışmalar oldukça sınırlıdır.  

ÜLKEMİZ İÇİN TAŞIDIĞI MUHTEMEL RİSKLER

Kırmızı Köklü Tilki Kuyruğu artık ülkemize yerleşmiş olup hemen hemen her bölgemizde yaygın olarak görülmekte ve önemli sorunlara yol açabilmektedir. Bu nedenle bitkinin artık diğer yabancı otlar gibi entegre mücadele çerçevesinde ele alınarak idare edilmesi gerekmektedir. 

Zararlı Olduğu Kültür Bitkisi
Tespit Edildiği Yer
Kaynaklar
Mercimek
Erzurum (Aşkale, Pasinler)
Zengin ve Döken (1991)
Meyve Fidanlıkları
Adana, İçel, Gaziantep, Kahramanmaraş, Hatay, Antalya
Kadıoğlu ve Uluğ (1993)
Pamuk
Adana, İçel, Mersin, Hatay, Antalya
Kadıoğlu ve ark. (1993)
Şekerpancarı
Türkiye Geneli
Güncan (1993), Özkan ve Kaya (2007), Tursun ve ark. (2003), Önen ve Özer (1995), Tozlu ve Zengin (1997), Türe ve Köse (2000)
Turunçgiller, Meyve ve meyve Fidanlıkları
Çukurova, Şanlıurfa, Elazığ, Malatya, Van, Isparta, Karaman
Uludağ ve Katkat (1993), Kolören ve Uygur (1998), Yazlık ve Tepe (2001), Kitiş ve Özçelik (2004), Karaca ve Güncan (2004)
Fındık
Samsun, Ordu, Giresun, Trabzon
Mennan ve ark., (1999)
Patates
Erzurum, Niğde, Tokat
Zengin ve Güncan (1993), Üstüner ve Güncan (2003), Tozlu ve ark. (2005), Bilgili ve Kadıoğlu (2003)
Anason
İzmir, Denizli
Otan ve ark., (1993)
Hıyar
Ege Bölgesi
Uzun ve ark., (1993)
Ayçiçeği
Tekirdağ, Tokat, Erzurum
Arslan ve Kara(1997), İyigün ve ark. (1997), Zengin (1999a), Çoruh ve Zengin (2009)
Fasulye
Konya, Tokat, Kahramanmaraş, Erzincan, Erzurum
Doğan ve Güncan (1997), Erol ve ark.  (1997), Kadıoğlu ve ark. (1997), Zengin (1998), Tursun (2002), Saltabaş ve Zengin (2001), Zengin ve Çoruh (2007)
Buğday
Ankara, Erzurum, Bilecik, Eskişehir, Isparta
Taştan ve ark. (1997), Zengin (1997), Kaya ve Zengin (2000), Türe ve Böcük (2000), Türe ve Köse (2000), Kitiş ve Özçelik (2004)
Mısır
Çukurova, Bilecik, Eskişehir, Samsun, Şanlıurfa
Üremiş ve ark.(1997), Üremiş ve Deligönül (1998), Türe ve Böcük (2000), Türe ve Köse (2000), Işık ve ark.(2004),Öktem ve ark.(2004)
Sebzeler
Erzurum, Artvin, Bilecik
Zengin ve Çoruh (1998), Türe ve Böcük (2000)
Pamuk
Çukurova Bölgesi, Aydın, Ege Bölgesi, Kahramanmaraş
Pohl ve ark.(1998), Boz (2000), Kaya ve Nemli (2004), Gözcü ve Uludağ (2005)
Nohut
Tokat (Zile), Eskişehir
İşler ve ark. (2004), Türe ve Köse (2000)
Domates
Tokat, Isparta
Sırma ve ark. (2001), Kitiş ve Özçelik (2004)
Ispanak
Tokat (Kazova)
Özaslan ve ark. (2002)
Soya
Samsun
Işık ve Mennan (2004)


 


 


 

BİR CEVAP YAZ

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Doldurulması zorunlu alanlar işaretlendi *